تلسکوپ فضایی ناسا در حال سقوط بر زمین است!

بیش از ۲۰ سال است که رصدخانه فضایی «سوئیفت» ناسا در مدار معین خود به دنبال نشانه‌هایی از انفجارهای پرتو گاما (قدرتمندترین انفجارها در جهان) بوده است. اکنون این رصدخانه در حال سقوط به زمین است و تا پایان سال با فروپاشی مدارش، محکوم به مرگی آتشین خواهد بود. البته این اتفاق می‌تواند رخ ندهد.

به نظر می‌رسد ناسا یک ماموریت نجات جسورانه در دست اجرا دارد، چیزی که قبلاً هرگز در فضا انجام نشده است. ماموریت تقویت «سوئیفت» مستلزم آن است که یک فضاپیمای آزمایش نشده ساخته شده توسط شرکت «Catalyst Space Technologies» قبل از سقوط این تلسکوپ فضایی به زمین، به «سوئیفت» متصل شود؛ کاری که این رصدخانه فضایی هرگز برای انجام آن طراحی نشده است.

اگر همه چیز خوب پیش برود، یدک‌کش فضایی شرکت «کاتالیست» که لینک(Link) نام دارد، تلسکوپ «سوئیفت» را به مداری بالاتر و امن‌تر منتقل خواهد کرد، مداری که سال‌ها به عمر ماموریت این تلسکوپ فضایی قدیمی اضافه خواهد کرد.

پرتاب رسمی «لینک» برای ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. این فضاپیما با موشک «Pegasus XL» که یک تقویت‌کننده هواپرتاب ساخته شده توسط شرکت «نورثروپ گرامن» است، پرتاب خواهد شد.

شان دوماگال-گلدمن(Shawn Domagal-Goldman)، مدیر بخش اخترفیزیک ناسا روز چهارشنبه (۱۷ ژوئن) به خبرنگاران گفت: صادقانه بگویم، هیچ‌کس فکر نمی‌کرد که این امر امکان‌پذیر باشد. هیچ‌کس فکر نمی‌کرد که ما تا به امروز به این حد برسیم.

آنچه بیش از همه برجسته است، سرعت انجام این ماموریت است. درست در سپتامبر ۲۰۲۵ بود که ناسا شرکت «کاتالیست» را برای ساخت فضاپیمایی که قادر به تقویت «سوئیفت» با بودجه ۳۰ میلیون دلار باشد، انتخاب کرد. این مربوط به ۹ ماه پیش است و اکنون، فضاپیمای تکمیل‌شده‌ «لینک» با سه بازوی رباتیک، سه پیشرانه‌ اصلی و مجموعه‌ای از ابزارهای دیگر، سوار بر موشک «پگاسوس XL» در شکم هواپیمای حامل «L-1011 Stargazer» برای سفر به محل پرتاب خود در جزیره‌ مرجانی کواجالین در اقیانوس آرام جنوبی قرار گرفته است.

کیران ویلسون(Kieran Wilson)، از سازندگان اصلی «لینک» در شرکت «کاتالیست» می‌گوید: ما در ۹ ماه گذشته از یک صفحه‌ خالی به یک فضاپیما رسیده‌ایم که در حال حاضر روی یک موشک در یک هواپیما قرار گرفته و آماده‌ رفتن برای پرتاب است. این یک جدول زمانی توسعه‌ کاملاً بی‌سابقه برای چنین برنامه‌ای است.

این جدول زمانیِ سریع، برای نجات رصدخانه‌ فضایی «سوئیفت» ضروری بود.

ناسا در ابتدا «سوئیفت» (نام کامل آن «رصدخانه نیل گرلز سوئیفت» است که به افتخار یک پژوهشگر فقید به همین نام، نام‌گذاری شده است) را در سال ۲۰۰۴ در یک ماموریت ۲۵۰ میلیون دلاری برای کاوش آسمان و شناسایی انفجارهای پرتو گاما و سایر پدیده‌های اخترفیزیکی پرانرژی در کیهان به فضا پرتاب کرد. «سوئیفت» از مدار اولیه خود در حدود ۶۰۰ کیلومتری بالای زمین، یک نگهبان خاموش بود که آماده بود تا به سرعت و با سرعتی بی‌سابقه به سمت اهداف جدید بچرخد.

برد سنکو(Brad Cenko)، محقق اصلی «سوئیفت» می‌گوید: «سوئیفت» برای مطالعه انفجارهای پرتو گاما که درخشش‌های کوتاه‌مدت نور پرانرژی هستند که تنها در عرض چند ثانیه انرژی بیشتری نسبت به انرژی آزاد شده توسط خورشید در کل طول عمرش آزاد می‌کنند، طراحی شده است. «سوئیفت» در این زمینه بسیار موفق بوده و بیش از ۲۰۰۰ مورد از این منابع را تا لبه جهان مرئی شناسایی کرده است.

سنکو می‌گوید این «سوئیفت» بود که به دانشمندان کمک کرد بدون شک تأیید کنند که سنگین‌ترین عناصری که می‌شناسیم، از جمله طلا و پلاتین براق موجود در جواهرات، توسط این رویدادهای کیهانی انفجاری ساخته شده‌اند.

انتظار می‌رفت «سوئیفت» دو سال در مدار دوام بیاورد که اکنون وارد دهه دوم فعالیت خود شده است و هنوز در سلامت کامل است.

«سوئیفت» هیچ نوع پیشرانه یا سیستم پیشرانشی ندارد و در طول سال‌ها، افزایش فعالیت خورشیدی، جو زمین را متورم کرده تا نیروی کششی بیشتری نسبت به آنچه انتظار می‌رفت بر «سوئیفت» ایجاد کند و آن را از مدار اولیه‌اش به پایین بکشد.

تیم ماموریت «سوئیفت» سال گذشته متوجه شد که این تلسکوپ فضایی سریع‌تر از حد انتظار در حال سقوط است و بدون یک ماموریت نجات، «سوئیفت» تا پایان تابستان امسال به زمین سقوط خواهد کرد.

دوماگال-گلدمن گفت: اشکالی نداشت که یک فضاپیمای عمومی از مدار خارج شود، اما این فقط یک فضاپیمای معمولی نبود. این یک رصدخانه با قابلیت‌های منحصر به فرد برای اخترفیزیک است. این یک رصدخانه سریع است که می‌تواند به سرعت در آسمان شب بچرخد تا چیزهایی را که در شب منفجر می‌شوند، پیدا کند.

وی افزود: بنابراین ما تصمیم گرفتیم و می‌خواهیم این بار به دلیل خاص بودن «سوئیفت»، آن را نجات دهیم.

برای نجات «سوئیفت» توسط فضاپیمای «لینک»، کارهای زیادی باید درست انجام شود. این فضاپیمای ۴۲۵ کیلوگرمی در ۲۷ ژوئن به مدار آزمایشی اولیه پرتاب خواهد شد و یک مجموعه بررسی‌ها را انجام می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که سیستم‌های اساسی آن شامل ۳ موتور اصلی، ۱۶ پیشران کنترل واکنش، آرایه‌های خورشیدی و بازوهای رباتیک، همگی به درستی کار می‌کنند.

ویلسون می‌گوید: ما یک دوره راه‌اندازی چند هفته‌ای خواهیم داشت و پس از آن مانورهایی را برای نزدیک شدن به «سوئیفت» آغاز خواهیم کرد.

به محض اینکه «لینک» به مدار «سوئیفت» برسد، مجموعه‌ای از عملیات‌ها برای نزدیک شدن به آن را انجام می‌دهد، به آن متصل می‌شود و سپس «سوئیفت» را در طول چند ماه به مدار اولیه خود بالا می‌برد.

سنکو می‌گوید اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، «سوئیفت» می‌تواند تا پاییز امسال به انجام تحقیقات علمی خود بازگردد.

گفتنی است که این تلسکوپ فضایی از ماه فوریه در حالت کم‌مصرف بوده است تا مدار فعلی خود را حفظ کند.

اگر «لینک» موفق شود، «سوئیفت» می‌تواند پنج سال یا بیشتر در فضا دوام بیاورد.

پس از انجام این ماموریت، «لینک» جدا شده و عمداً از مدار خارج می‌شود. به این معنی که عمداً به زمین سقوط می‌کند تا به ماموریت خود پایان دهد.

ویلسون می‌گوید: همه اینها چالش‌برانگیز و پرخطر هستند. فضاپیماهای زیادی وجود دارند که چرخه‌های توسعه بسیار طولانی‌تری با بودجه بسیار بیشتری داشته‌اند که به دلایل پیش پا افتاده شکست خورده‌اند. بسیاری از چیزهای ساده می‌توانند اشتباه پیش بروند.

وی افزود: به عنوان مثال، آرایه‌های خورشیدی «لینک» ممکن است دچار نقص شوند. «سوئیفت» مدت زیادی است که در مدار قرار دارد، پوشش‌های عایق محافظ آن ممکن است به شکنندگی شیشه باشند و وقتی بازوهای رباتیک «لینک» به آن متصل می‌شوند، بشکنند.

وی ادامه داد: سپس خورشید وجود دارد. افزایش فعالیت خورشیدی بود که «سوئیفت» را در وضعیت خطرناکی قرار داده و همچنان ادامه دارد. در واقع، اگر خورشید قبل از اینکه «لینک» بتواند به آن برسد، طوفان بزرگی به راه بیندازد، «سوئیفت» ممکن است تنها یک طوفان خورشیدی بزرگ با نابودی فاصله داشته باشد.

«سوئیفت» در مسیر سقوط به زیر ارتفاع ۳۰۰ کیلومتری تا ماه اکتبر ۲۰۲۶ است. در آن زمان، ممکن است برای «لینک» خیلی ارتفاع پایینی باشد که به «سوئیفت» برسد. یک طوفان خورشیدی غافلگیرکننده می‌تواند این سقوط را تسریع کند، اما ناسا همچنان امیدوار است.

سنکو می‌گوید: در حال حاضر فکر می‌کنیم چندین ماه فرصت داریم که «سوئیفت» در ارتفاع کافی قرار داشته باشد تا به «لینک» فرصتی عالی برای گرفتن آن بدهد.