جنگ در ایران، سود در بازار؛ الگوی مشکوک اعلامیه‌های ترامپ (قسمت اول)

دکتر منصور زراء نژاد استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه شهید چمران اهواز

مقدمه
۲۸ فوریه ۲۰۲۶، آمریکا و اسرائیل حملات گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کردند. در پشت پرده تحولات میدان نبرد، انبوهی از گزارش‌های تحقیقی از نیویورک تایمز، سی­ان­ان، بی‌بی‌سی، فاینانشال تایمز، بلومبرگ، وال‌استریت ژورنال، آسوشیتدپرس و فوربس، الگویی عجیب و تکراری را فاش ساخته‌اند. بر اساس این الگو اعلامیه‌های مهم نظامی و دیپلماتیک دولت ترامپ تقریباً همیشه در ساعات تعطیلی بازارهای مالی منتشر می‌شوند، و درست دقایقی پیش از آن اعلامیه‌ها، حجم معاملات در بازار نفت و پلتفرم‌های شرط‌بندی به­طور غیرعادی جهش می‌کند. این یادداشت، با طراحی چهار مدل کمی استاندارد (تحلیل رویداد، تحلیل خوشه‌بندی زمانی، رگرسیون لجستیک و شبیه‌سازی مونت کارلو) و استفاده از داده‌های ثانویه (گزارش‌های منتشرشده) و شبیه‌سازی‌های آماری (به­دلیل عدم دسترسی به داده‌های خام) نشان می‌دهد که حتی با محافظه‌کارانه‌ترین فرضیات، احتمال تصادفی بودن این الگوها کمتر از یک درصد است. در کنار این، مستندات افزایش ۱۴ میلیارد دلاری دارایی ترامپ در جریان جنگ و سودآوری مستقیم خانواده وی از صنایع تسلیحاتی، پرسش‌های جدی درباره تعارض منافع در بالاترین سطح تصمیم‌گیری سیاسی آمریکا برمی‌انگیزد.

جنگ و وال‌استریت

جنگ همواره هزینه‌های انسانی و مالی سنگینی داشته است. اما در تاریخ معاصر، کمتر جنگی به اندازه درگیری اخیر آمریکا با ایران با چنین الگوهای عجیبی در بازارهای مالی همراه بوده است. گزارش‌های متعدد از منابع مستقل نشان می‌دهد که زمان‌بندی اعلامیه‌های دونالد ترامپ، چه در مورد حملات نظامی، چه تحریم‌ها، چه آتش‌بس‌های موقت، با دقت حساب‌شده‌ای با ساعات معاملاتی بورس نیویورک هماهنگ شده است. هم‌زمان، جهش‌های ناگهانی حجم معاملات درست دقایقی پیش از این اعلامیه‌ها، و سودهای میلیون دلاری حساب‌های ناشناس در پلتفرم شرط‌بندی پولیمارکت، زنگ خطر را برای نهادهای ناظر به­صدا درآورده است.

تصمیم‌گیری شخصی در کاخ سفید – نادیده گرفتن هشدارها

تحقیق نیویورک تایمز (آوریل ۲۰۲۶) با عنوان «داخل کاخ سفید: چگونه تصمیم به جنگ با ایران گرفته شد»؟ تصویر بی‌سابقه‌ای از فضای تصمیم‌گیری ارائه داد. بر اساس این گزارش، در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ بنیامین نتانیاهو در اتاق وضعیت (فرمان) کاخ سفید به ترامپ می‌گوید «زمان تغییر رژیم در ایران فرا رسیده است» و وعده داد برنامه موشکی ایران ظرف چند روز نابود  ‌شود، تنگه هرمز باز بماند و انتقام ایران ناچیز باشد. ترامپ پاسخ داد: «خیلی خوب به­نظر می‌رسد». در ۱۲ فوریه جان رتکلیف، رئیس سیا، این سناریو را «پوچ» توصیف کرد. تحلیلگران سیا اجماع دارند که «شورش داخلی در ایران کاملاً غیرواقعی است». اما ترامپ می‌گوید: تغییر رژیم «مشکل خودشان است».

تنها مخالف سرسخت معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس بود که بارها هشدار داد که جنگ «فاجعه‌بار» خواهد بود و به آشوب منطقه‌ای، تلفات بالا، تخلیه مهمات آمریکا، جهش قیمت بنزین و شکاف در ائتلاف سیاسی ترامپ منجر می‌شود. اما صدای او منزوی ‌ماند. حامیان اصلی جنگ پیت هگزست، وزیر دفاع، و مارکو روبیو، وزیر خارجه است، البته روبیو تنها در صورتی از حمایت نظامی پشتیبانی کرد که هدف «اقدام نظامی باشد نه تغییر رژیم» باشد. تیم حقوقی کاخ سفید جنگ را «از نظر قانونی مجاز» اعلام کرد، ولی تیم سیاسی هشدار داد که ممکن است رأی‌دهندگان را برنجاند. اما در نهایت همه تسلیم شدند. به‌نوشته نیویورک تایمز، شخصیت تصمیم‌گیرنده اصلی، خود  ترامپ بود که «عمیقاً به شهود خود ایمان داشت و تقریباً در برابر هر نظر مخالف مقاومت می­کرد». مشاوران دور دوم ترامپ، او را «یک مرد بزرگ در تاریخ» می‌دیدند و تقریباً کورکورانه به غریزه‌هایش اعتماد داشتند. در چنین فضایی، هرگونه مخالفت سیستماتیک دوام نمی‌آورد. در نتیجه تصمیم به جنگ بر اساس اطمینان شخصی ترامپ و اصرار نتانیاهو گرفته شد، نه بر پایه ارزیابی اطلاعاتی. این بستر شخصی‌سازی تصمیمات کلان، احتمال نفوذ ملاحظات مالی و خانوادگی را تقویت می‌کند.

تحلیل خوشه‌بندی زمانی: الگوی انتشار اعلامیه‌ها در تعطیلات بازار

یکی از آشکارترین یافته‌ها، زمان انتشار اعلامیه‌های مهم نظامی و دیپلماتیک است. بررسی ۱۷ خبر کلیدی مرتبط با جنگ ایران نشان می‌دهد که تقریباً همه آن‌ها در ساعات تعطیلی بازارهای مالی یا درست پیش از بازگشایی منتشر شده‌اند. برای نمونه: حمله هوایی ۲۸ فوریه 2026 بامداد شنبه (هنگام تعطیلی بازارها) اعلام شد؛ آخرین مهلت ۴۸ ساعته شامگاه شنبه داده شد؛ خبر گفت‌وگوی سازنده و توقف حملات به منابع انرژی هر دو صبح زود روز دوشنبه، درست پیش از بازگشایی بازار، اعلام گردید؛ و آتش‌بس دو هفته‌ای نیز صبح زود دوشنبه اعلام شد. از میان این ۱۷ اعلامیه، هیچ‌کدام در ساعات معاملاتی عادی (۹:۳۰ صبح تا ۴ بعدازظهر به وقت نیویورک) منتشر نشد. بیش از ۸۰ درصد از آن‌ها در آخر هفته یا ساعات پیش از بازگشایی بازار بودند. تحلیل خوشه­بندی زمانی نشان داد که اگر این اعلامیه‌ها به­طور تصادفی زمان‌بندی شده بودند، احتمال مشاهده چنین تمرکز بالایی بر روی تعطیلات و ساعات پیش‌بازار کمتر از یک درصد است. به­عبارت دیگر، این الگو تصادفی نیست و به­وضوح نشان می‌دهد که زمان‌بندی اخبار بر اساس منافع بازار مدیریت شده است: اخبار بد برای جلوگیری از ریزش فوری در تعطیلات و اخبار خوب برای ایجاد جهش مثبت درست پیش از بازگشایی اعلام شده‌اند.

تحلیل رویداد: آیا بازار پیش از اعلام خبر حرکت کرده است؟

برای پاسخ به این پرسش که آیا معامله‌گران پیش از اعلام رسمی خبر، از محتوای آن مطلع بوده‌اند یا نه، روش استاندارد «تحلیل رویداد» به­کار گرفته شد. این روش، بازده واقعی یک دارایی (مانند نفت) را در روزهای منتهی به اعلامیه، با بازدهی که بر اساس رفتار معمول بازار انتظار می‌رود، مقایسه می‌کند. اگر بازده واقعی به­طور معناداری بالاتر یا پایین‌تر از انتظار باشد، نشانه آن است که «خبر» پیش از انتشار در قیمت‌ها تأثیر گذاشته است. دو رویداد عینی، این الگو را به­وضوح نشان می‌دهند: رویداد نخست، اعلام گفت‌وگوی سازنده در ۲۳ مارس 2026 است که بر اساس آن تنها یک دقیقه پس از پست ترامپ در شبکه اجتماعی خود، قیمت نفت برنت ۱۱ درصد سقوط کرد. اما نکته شگفت‌انگیز آن است که ۱۵ دقیقه پیش از انتشار این پست، تعداد معاملات آتی نفت به بیش از ۶۲۰۰  قرارداد، یعنی رقمی بیش از ۱۲ برابر حجم معمول در آن ساعت، جهش کرد. غالب این معاملات از نوع فروش استقراضی (شرط روی کاهش قیمت) بود. یک معامله‌گر که تنها ۱۰ دقیقه پیش از پست وارد معامله فروش می‌شد، ظرف ۲۰ دقیقه سودی بین ۸ تا ۱۰ درصد به­دست می‌آورد. رویداد دوم، یک شب پیش از حمله هوایی در  ۲۸ فوریه است. بر اساس این رویکرد، در پلتفرم شرط‌بندی غیرمتمرکز پولی‌مارکت، ناگهان حجم بالایی از خرید «سهام بله» (به معنای شرط روی وقوع حمله تا فردا) مشاهده شد. قیمت این سهام از حدود ۱۰ سنت به ۸۵ سنت جهش کرد. کسانی که تنها چند ساعت پیش از حمله وارد شده بودند، سودی معادل ۷۵۰ درصد سرمایه خود به­دست آوردند. نتیجه تحلیل رویداد این است که اگر این الگوها تصادفی بود، احتمال اینکه بازده واقعی در روز قبل از اعلامیه‌های مهم تا این اندازه از بازده عادی بازار فاصله داشته باشد، کمتر از ۵ درصد است. به­عبارت دیگر، با اطمینان آماری بالا می‌توان گفت که بازار واکنش خود را پیش از انتشار عمومی اخبار نشان داده است. حتی محافظه‌کارانه‌ترین برآورد نیز جهش حجم معاملات را تأیید می‌کند. به­عبارت دیگر، الگوی زمانی با اطمینان آماری بالا غیرتصادفی است…….ادامه دارد.